Finnskogsriket

- Een kleine cultuurbeschouwing -
Finnskogsriket is een nieuw opgezet plan om het Finsebosgebied wat het grensgebied overlapt, tussen Gästrikland, Hälsingland en Dalarna, onder de aandacht te brengen Door de nabijheid van de haven en havenstad Gävle koloniseerde de omgeving tot en met laatste jaren van het jaar 1500 te beginnen in Gästrikland. Finnskogsriket werd ook een belangrijk ontwikkelingsgebied voor de jongere Finnen in west Dalarna en Värmland/Noorwegen. Zuidwest Hälsinglands Finnskog bestaat uit Alfta, Bollnäs en Hanebo Finnskog en wordt in het algemeen Finnskogen genoemd, terwijl aan de Dalarnakant van het Finnskogsriket net als elders in Dalarna men de verzamelnaam Finnmark gebruikt. Onder Rättviks gemeente valt Rättviks Finnmark toonaangevend voor die omgeving die oorspronkelijk Bingsjö Finnmark werd genoemd, terwijl de ontwikkeling in Svartnäs juist tegenovergesteld bestond van Svärdsjö Finnmark tot nu toe geldend Svartnäs Finnmark. De grens Svartnäs-Bollnäs is de enige gemeentegrens, die opgedeeld is. Men kan de overeenkomsten zien in de verschillende verzamelnamen. Eveneens in de Gästriksgemeente Ockelbo kan men overeenkomsten zien in Finnmark skönjas.

Wat ons het meest herinnert aan de Skogsfinse cultuur zijn de van binnen met roet bedekte bouwsels, rookstuga’s (pörte), opslagschuren en de (rook)sauna. Rookstuga’s in Zuid Norrland zijn reeds sinds het midden van zeventiende eeuw, lang niet meer in gebruik maar twee reconstructies kan men bezichtigen in het Finnskogsriket bij Skålsjögården en op Kungsberget. De bewaarde drooghuizen voor opslag kan men zien als het Finnskogsrikets cultureel erfgoed. De twee oude opslagschuren in Bingsjö bij Klockargården kan men tot onze oudste Skogsfinse gebouwen beschouwen op de oorspronkelijke plaats in Scandinavië. Tevens in Gruvberget bij Bollnäs Finnskog vindt men een opslagschuur van het Skogsfins type. In Gästrikland / zuid/oosten van Hälsingland zijn een 20-tal opslagschuren met een afgezonderde ovenruimte, z.g.n.. Gästrikopslagschuren. Het middelpunt van de uitbreidingen ligt in Ovansjö- en Järbobygderna inclusief de opslagschuren bij de hembygdsgårdarna. Skogsfinnse rooksauna’s werden natuurlijk vanzelfsprekend voor het baden gebruikt, van deze typen vind men slechts drie reconstructies in de omgeving, waarvan die bij Skålsjögården de meest openbare is. In Hälsbo bij Alfta Finsskog vind men een onvervalst exemplaar van het Zweedse type droogschuur.

In Bollnäs/Hanebo Finnskog zijn er tevens vier z.g.n. skvaltmolens behouden gebleven ( dit zijn watermolens waar het water niet over maar onderlangs loopt) tezamen met een zagerij aangedreven door waterkracht. Verder vind men in de gemeente Alfta het oudste gebouw in Finnskogen, een vuurhuis bij de Nybo zomerweide. Een van de specifieke Skogsfinska voorwerpen is een Finse ploeg, een ploeg van het vorktype. Dergelijke worden bewaard van alle drie landschapsdelen, bijvoorbeeld in de musea in Skräddrabo, Sjösveden en Gävle. Een voorbeeld van Fins handwerk zijn voorwerpen van gevlochten berkenschors .Drie van de Finse gebouwen in Alfta Finnskog zijn rijksgeklasseerde omdat bloemen en oude bouwwerken als cultureel erfgoed beschouwd worden in Skålsjön, Mållångstuga en Gullberg. Geen andere Zweedse gemeente kan drie rijksgeklasseerde Finse nederzettingen tonen. In Skålsjön is eveneens een kompleet landbouwbedrijf. Ten slotte heeft Bingsjö ook interesse van het rijk. De Finse oorsprong kan men bovendien zien aan de c:a 500 Finse plaatsnamen buiten in het gebied van het Finnskogsriket, maar tevens plaatsnamen, met Finse aanknopingspunten die in de naam voorkomen. In Grannäs bij Alfta Finnskog getuigt de naam Björnskalleholmen aan de Skogsfinnse jachtktmagie.

Maths Östberg. Alfta 2001